सत्य र असत्यको अन्तर्यामी स्थितिमा यति ठूलो फरक हुन्छ कि त्यसलाई सजिलै चिन्न र समात्न सकिन्छ। उक्त विचार लायन्स क्लब अफ रक्सौलका अध्यक्ष, सञ्चार प्रभारी तथा सामाजिक अभियन्ता लायन विमल सर्राफले पत्रकारहरूसँग बाँडे।
उहाँका अनुसार, अर्कालाई धोका दिन सकिन्छ, तर आफूलाई धोका कसरी दिने? आफ्नै वास्तविकता त आफैंलाई थाहा हुन्छ। अनुचित र अवाञ्छनीय कामलाई लुकाउनै पर्छ। नलुकाए समाजको तिरस्कार र राज्यको दण्ड भोग्नुपर्छ। वस्तुस्थितिभन्दा फरक कुरा बाहिर देखाउँदा दुई प्रकारको व्यक्तित्व बनिन्छ—एक असली र अर्को नक्कली। एउटै शरीरमा दुई व्यक्ति, एउटै मनमा दुई धार—जसरी एउटै म्यानमा दुई तलवार ठुस्दा म्यानको दुर्गति हुन्छ, त्यसरी नै कुकर्मीको पनि दुर्गति हुन्छ।
सत्य व्यक्ति दुष्टताको सम्पूर्ण गतिविधि बुझ्दछ। यदि उसलाई रोकिएन भने उसले सही कुरा नै बाहिर ल्याउँछ। तर त्यसो गर्दा त सारा खेल बिग्रन्छ। त्यसैले अरूलाई आफ्नो असलपन र विश्वसनीयता सुरक्षित देखाउन, एउटा झूटो पात्र आफैंभित्र सिर्जना गर्नुपर्छ। त्यो पात्र झूटो विवरण तयार गर्छ र त्यसमा रङ लगाएर सत्यको रूपमा प्रस्तुत गर्छ।
यति हुँदाहुँदै पनि अचेतन मन भने वास्तविक अवस्थासँग जानकार नै रहन्छ। यही दुराव, छल, पाखण्ड र प्रपञ्चको प्रतिक्रिया आफैंभित्र असर गर्छ। जब त्यो प्रतिक्रिया स्वाभाविक क्रमअनुसार बीजबाट अंकुरझैँ बढेर फल दिन थाल्छ, तब शारीरिक र मानसिक अशान्ति देखा पर्छ, जसलाई प्रायः अनायास आएको ठानिन्छ। तर वस्तुतः यहाँ अनायास, संयोगवश, भाग्य वा ईश्वरको इच्छाअनुसार केही हुँदैन। जे हुन्छ, त्यसमा कर्मको विधान जोडिएको हुन्छ।
छल र दुरावसहितका कुकृत्यहरूले अन्तःकरणलाई कलुषित बनाउँछन् र त्यसको प्रतिक्रिया नगरी रहँदैन। प्रत्येक कुकर्मले आफ्नो निर्धारित विधानअनुसार कर्तालाई दण्ड दिएकै हुन्छ। यो सम्पूर्ण प्रक्रिया कसरी सम्पन्न हुन्छ भन्ने कुरा अझ प्रमाणित गर्न बाँकी छ।
