– विमल सर्राफ
रक्सौल, पूर्वी चम्पारण।
मानिस सामाजिक प्राणी हो। उसले आफ्ना विचार, भावना र अनुभव अरूसँग साटासाट गरेर मात्र जीवनमा पूर्णताको अनुभूति गर्छ। तर विडम्बना, आज सञ्चार र प्रविधिको तीव्र विकास भएको युगमा पनि समाजका सबै वर्गमा एक्लोपनको समस्या तीव्र रूपमा बढिरहेको छ। यो समस्या केवल मानिसमा मात्र सीमित छैन, प्रकृति र समाजबाट टाढिँदै जाँदा अन्य जीवजन्तुको जीवनमा समेत यसको प्रभाव देखिन थालेको छ। यी विचार लायन्स क्लब इन्टरनेशनल डिस्ट्रिक्ट ३२२ ई का जोनल चेयरपर्सन तथा डिस्ट्रिक्ट चेयरपर्सन, भारत विकास परिषद् रक्सौलका सेवा संयोजक, मिडिया प्रभारी एवं समाजसेवी विमल सर्राफले व्यक्त गरेका हुन्।
उनका अनुसार आजको समयमा बढ्दो एक्लोपनको प्रमुख कारण मानवीय सम्बन्धमा आत्मीयता र संवादको कमी हो। आधुनिक जीवनको व्यस्तता, प्रतिस्पर्धा र व्यक्तिगत सफलताको होडले मानिसलाई भावनात्मक रूपमा एकअर्काबाट टाढा बनाएको छ। बाहिरबाट मानिसहरू धेरै जोडिएका देखिए पनि सम्बन्धको गहिराइ भने घट्दै गएको छ।
उनले मोबाइल फोन, सामाजिक सञ्जाल र इन्टरनेटले संसारलाई नजिक ल्याए पनि प्रत्यक्ष भेटघाट र आत्मीय संवादलाई कमजोर बनाएको बताए। मानिसहरू डिजिटल माध्यममा धेरै समय बिताइरहेका छन्, तर परिवार र साथीभाइसँग गुणस्तरीय समय बिताउन नसक्दा वास्तविक सम्बन्ध कमजोर बन्दै गएका छन्।
विमल सर्राफका अनुसार संयुक्त परिवारको विघटन पनि एक्लोपन बढ्नुको अर्को प्रमुख कारण हो। पहिले संयुक्त परिवारमा सुख–दुःख साझा गर्ने संस्कार थियो, तर अहिले एकल परिवारको प्रवृत्ति बढ्दै जाँदा वृद्ध, युवा र बालबालिका सबैले कुनै न कुनै रूपमा एक्लोपन महसुस गर्न थालेका छन्।
उनले स्वार्थ र भौतिकवादको बढ्दो प्रभावले पनि सम्बन्धहरू कमजोर बनाएको उल्लेख गरे। धन, पद र प्रतिष्ठाको होडमा मानिसहरूले सम्बन्धलाई भन्दा व्यक्तिगत उपलब्धिलाई बढी महत्त्व दिन थालेका छन्, जसका कारण सम्बन्धमा आत्मीयता र स्थायित्व घट्दै गएको छ।
प्रकृतिबाट बढ्दो दूरीले पनि एक्लोपनको समस्या बढाएको उनको भनाइ छ। सहरीकरण, औद्योगिकीकरण तथा प्राकृतिक बासस्थानको विनाशका कारण मानिस मात्र होइन, अन्य जीवजन्तु पनि आफ्नो प्राकृतिक वातावरण र समूहबाट टाढिँदै गएका छन्।
एक्लोपनका दुष्प्रभावबारे चर्चा गर्दै उनले यसले तनाव, अवसाद, आत्मविश्वासमा कमी, चिडचिडापन तथा जीवनप्रति निराशा उत्पन्न गर्न सक्ने बताए। लामो समयसम्म एक्लोपन कायम रहँदा समाजमा संवेदनहीनता र सामाजिक दूरीसमेत बढ्न सक्ने उनको भनाइ छ।
समाधानका लागि परिवार, समाज र व्यक्तिले संयुक्त रूपमा प्रयास गर्नुपर्नेमा उनले जोड दिए। परिवारमा खुला संवाद बढाउने, साथीभाइसँग समय बिताउने, सामाजिक तथा सामुदायिक गतिविधिमा सहभागी हुने, प्रकृतिसँग नजिक रहने तथा डिजिटल जीवन र वास्तविक जीवनबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्ने उनको सुझाव छ। साथै, एकअर्काको भावना बुझ्दै मानवीय सम्बन्धलाई प्राथमिकता दिन सके मात्र स्वस्थ, संवेदनशील र सन्तुलित समाज निर्माण गर्न सकिने उनले बताए।
उनले प्रविधिले जीवनलाई सहज बनाए पनि भावनात्मक निकटताको विकल्प बन्न नसक्ने उल्लेख गर्दै सम्बन्धको न्यानोपन, पारस्परिक सहयोग र मानवीय मूल्यलाई पुनः जीवनको आधार बनाउन सके मात्र बढ्दो एक्लोपनको समस्याको प्रभावकारी समाधान सम्भव हुने विश्वास व्यक्त गरेका छन्।
